Αρίστη-Πάπιγκο: 22 φουρκέτες πάνω από τον Βοϊδομάτη

Υπάρχει ένας δρόμος στο Ζαγόρι που τον βλέπεις πριν τον οδηγήσεις. Από την απέναντι πλαγιά, κάτω από τους πύργους της Αστράκας, η άσφαλτος ανεβαίνει σαν ζιγκ ζαγκ τραβηγμένο με χάρακα: φουρκέτα πάνω σε φουρκέτα, η μία ακριβώς πάνω από την άλλη, και από κάτω το πράσινο νερό του Βοϊδομάτη. Είναι ο δρόμος από την Αρίστη στο Πάπιγκο, και για εμάς είναι από τα πιο ωραία κομμάτια ασφάλτου της χώρας.

Δεν είναι μεγάλος. Είναι 11,3 χιλιόμετρα ως το Μεγάλο Πάπιγκο, λίγο ακόμη ως το Μικρό, και τελειώνει σε αδιέξοδο μπροστά σε μια εκκλησία. Αλλά σε αυτά τα χιλιόμετρα χωράνε ένα από τα καθαρότερα ποτάμια της Ευρώπης, η είσοδος της βαθύτερης χαράδρας του κόσμου σε αναλογία βάθους και πλάτους, δύο πέτρινα χωριά με ιστορία επτακοσίων χρόνων και ένα βουνό που μοιάζει με Δολομίτες. Στο 4drivers.gr το έθεσαν απλά: «Το δικό μας Stelvio Pass;».

Ο δρόμος

Ξεκινάς από την Αρίστη, χωριό του κεντρικού Ζαγορίου, περίπου 60 χιλιόμετρα βορειοδυτικά των Ιωαννίνων. Τον προορισμό θα τον δεις γραμμένο με τρεις τρόπους: Πάπιγκο στα ελληνικά, Papingo ή Papigo στα λατινικά, Papigko στους παλιούς χάρτες. Είναι το ίδιο μέρος: δύο χωριά, το Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο, χτισμένα στα 960 μέτρα, στις δυτικές πλαγιές της Τύμφης, μέσα στον Εθνικό Δρυμό Βίκου-Αώου.

Στην Αρίστη στρίβεις για Πάπιγκο και, αντί να ανέβεις, κατεβαίνεις. Ο δρόμος χάνει περίπου 200 μέτρα υψόμετρο ως τη γέφυρα του Βοϊδομάτη. Αυτή η κατηφόρα είναι το τίμημα της διαδρομής: στην επιστροφή θα την ανέβεις. Ο Βοϊδομάτης είναι παραπόταμος του Αώου, έχει μήκος μόλις 15 χιλιόμετρα, πηγάζει κάτω από το χωριό Βίκος και είναι από τα καθαρότερα ποτάμια της Ευρώπης. Το νερό του δεν ξεπερνά τους 4 βαθμούς ούτε το καλοκαίρι. Το όνομά του βγαίνει από το «βόιδι» και το «μάτι»: γαλάζια, καθαρά μάτια σαν το νερό του.

Μετά τη γέφυρα αρχίζει η ανάβαση, και αρχίζει απότομα. Ως τα χωριά ανεβαίνεις πάνω από 500 μέτρα υψόμετρο.

Όλη η δράση είναι στα πρώτα δύο χιλιόμετρα πάνω από το ποτάμι. Εκεί είναι η σκάλα από φουρκέτες, κλειστές στροφές 180 μοιρών που ανεβαίνουν την πλαγιά σε αλλεπάλληλα επίπεδα. Από εκεί και πάνω ο δρόμος μένει στριφτός, αλλά οι φουρκέτες αραιώνουν. Από το έκτο χιλιόμετρο ανοίγει μπροστά σου η Τύμφη, ο ορεινός όγκος με τις κάθετες πλάκες που θα ταίριαζε και στους Δολομίτες. Η άσφαλτος σε φέρνει στο Μεγάλο Πάπιγκο, όπου για λίγα μέτρα γίνεται καλντερίμι, κατεβαίνει καμιά τριανταριά μέτρα και ξαναγίνεται άσφαλτος προς το Μικρό Πάπιγκο. Εκεί, μπροστά στην εκκλησία, τελειώνει απότομα. Ο δρόμος είναι αδιέξοδο και γυρίζεις από τον ίδιο.

Στροφή στροφή: 22 φουρκέτες

Μετρήσαμε στον χάρτη 22 φουρκέτες από τη γέφυρα του Βοϊδομάτη ως το Μεγάλο Πάπιγκο. Οι περισσότερες είναι στοιβαγμένες στα πρώτα δύο χιλιόμετρα πάνω από το ποτάμι, η μία πάνω στην άλλη, και αυτές είναι που βλέπεις από απέναντι. Μέτρησέ τες και εσύ στην ανάβαση: είναι ο καλύτερος τρόπος να κρατήσεις ρυθμό.

Η άσφαλτος είναι καλή και ο δρόμος αρκετά φαρδύς για βουνό, με ελάχιστη κίνηση τις καθημερινές. Δεν προσφέρεται για ταχύτητα. Προσφέρεται για ρυθμό: δεύτερη, τρίτη, δεύτερη, και το ποτάμι να μικραίνει στον καθρέφτη.

Το Πάπιγκο: εκεί που τελειώνει ο δρόμος

Το Πάπιγκο αναφέρεται για πρώτη φορά σε αυτοκρατορικό χρυσόβουλο του 1325. Μετά το 1430, όταν η περιοχή πέρασε στους Οθωμανούς, έγινε πρωτεύουσα του Ζαγορίου και από τον 15ο ως τον 17ο αιώνα γνώρισε μεγάλη ακμή χάρη στα προνόμια της περιοχής. Από εδώ έβγαιναν και οι «Βικογιατροί», πρακτικοί γιατροί με βότανα από τη χαράδρα. Η παρακμή ήρθε τον 19ο αιώνα με την κατάργηση των προνομίων, και τη δεκαετία του 1980 τα δύο χωριά είχαν σχεδόν ερημώσει. Σήμερα ζουν εδώ 184 άνθρωποι στο Μεγάλο και 39 στο Μικρό Πάπιγκο, και ο οικισμός είναι κηρυγμένος παραδοσιακός από το 1978.

Πάνω από τα χωριά στέκεται η Αστράκα, κορυφή της Τύμφης στα 2.436 μέτρα, με τους «πύργους» της, τις κάθετες βραχώδεις πλάκες που βλέπεις από παντού στη διαδρομή. Από το Μικρό Πάπιγκο ξεκινά το μονοπάτι για το καταφύγιο της Αστράκας στα 1.950 μέτρα και τη Δρακόλιμνη, την αλπική λίμνη στα 2.000 μέτρα. Είναι περίπου πέντε ώρες περπάτημα, άρα όχι για την ίδια μέρα με το αυτοκίνητο.

Ο μεγάλος γύρος του Ζαγορίου

Το Αρίστη-Πάπιγκο είναι το πιο φωτογενές κομμάτι, αλλά δες το σαν μέρος ενός μεγαλύτερου γύρου. Το Ζαγόρι έχει 46 χωριά, τα Ζαγοροχώρια, σε έκταση περίπου 1.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, και από το 2023 είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Μέχρι τη δεκαετία του 1950, που άνοιξαν οι σημερινοί δρόμοι, τα χωριά επικοινωνούσαν με μονοπάτια και πέτρινα τοξωτά γεφύρια. Χτίστηκαν πάνω από 160, κυρίως τον 18ο και 19ο αιώνα, με δωρεές ξενιτεμένων εμπόρων, και πολλά στέκονται ακόμη.

Ο κλασικός γύρος με μηχανή, Ιωάννινα, Ζαγοροχώρια, Δρακόλιμνη, είναι περίπου 100 χιλιόμετρα: κλειστές στροφές μέσα από τον Βίκο, στενά σημεία, απομόνωση και κρύο στο υψόμετρο. Το motoway.gr το λέει σε μία φράση: «Εδώ δεν υπάρχει λόγος να βιαστείς». Αν έχεις ολόκληρη μέρα, κάνε τον μεγάλο βρόχο: Μηλιωτάδες, Τρίστενο, Ελατοχώρι, Φραγκάδες, Νεγάδες, Κήποι, Καπέσοβο, Τσεπέλοβο, Ηλιοχώρι, Βρυσοχώρι, Παλαιοσέλι, Κόνιτσα. Δάση από έλατα και καρυδιές, πέτρινα γεφύρια, συνεχείς αλλαγές υψομέτρου και η Τύμφη πάντα στο πλάι σου.

Αν έχεις λιγότερο χρόνο, τρεις στάσεις αρκούν. Πρώτη, το χωριό Βίκος, μόλις 3 χιλιόμετρα από την Αρίστη: από το μπαλκόνι του βλέπεις την είσοδο της χαράδρας και τις πηγές του Βοϊδομάτη. Δεύτερη, το Μονοδένδρι, στην άλλη πλευρά της χαράδρας, με ασφαλτόδρομο από την Αρίστη. Από το μπαλκόνι του Βίκου κοντά στο Μονοδένδρι η χαράδρα ανοίγεται 800 μέτρα κάτω από τα πόδια σου. Η χαράδρα του Βίκου έχει μήκος περίπου 12 χιλιόμετρα στο κύριο τμήμα της, βάθος που φτάνει τα 1.000 μέτρα κοντά στο Μονοδένδρι, και είναι καταγεγραμμένη στο βιβλίο Γκίνες ως η βαθύτερη του κόσμου σε αναλογία βάθους και πλάτους. Τρίτη, οι Κήποι με τα γεφύρια τους: το τρίτοξο Καλογερικό ή γεφύρι Πλακίδα και, λίγο πιο πάνω, το μονότοξο γεφύρι του Κόκκορη, το κρυμμένο διαμάντι της περιοχής. Προς τα βόρεια, η Κόνιτσα είναι η πόλη-βάση για τον Αώο και την Πίνδο.

Πότε να πας

Άνοιξη και φθινόπωρο. Πήγαινε καθημερινή, Μάιο, Ιούνιο, Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο: ο δρόμος είναι στεγνός, τα χωριά ήσυχα και οι φουρκέτες δικές σου. Το φθινόπωρο είναι το αγαπημένο μας, γιατί τα φυλλοβόλα δάση γύρω από το Πάπιγκο αλλάζουν χρώμα και η κίνηση πέφτει. Το καλοκαίρι ο δρόμος είναι ανοιχτός και στεγνός, αλλά το Πάπιγκο γεμίζει πεζοπόρους και οικογένειες, οπότε περίμενε περισσότερα αυτοκίνητα στις φουρκέτες και στα στενά των χωριών.

Τον χειμώνα η εικόνα αλλάζει. Η περιοχή έχει βαριές χιονοπτώσεις και τα περάσματα του Ζαγορίου τα βγάζεις μόνο με αλυσίδες. Τα χιονισμένα Ζαγοροχώρια είναι από τους ωραιότερους χειμερινούς προορισμούς με αυτοκίνητο, αλλά πήγαινε μόνο με αλυσίδες στο πορτμπαγκάζ και ρώτα για την κατάσταση του δρόμου πριν ξεκινήσεις από τα Ιωάννινα.

Τι να προσέξεις

Είναι στενός δρόμος, όχι εθνική. Στις φουρκέτες δύο αυτοκίνητα διασταυρώνονται, αλλά ένα βαν ή ένα τουριστικό λεωφορείο στην ανηφόρα παίρνει όλη τη στροφή. Μην κόβεις τις φουρκέτες από μέσα. Ο δρόμος είναι αδιέξοδο, άρα ό,τι ανεβαίνει ξανακατεβαίνει: στην κατηφόρα θα συναντήσεις όσους ανεβαίνουν, και στην ανηφόρα το αντίστροφο.

Η άσφαλτος είναι καλή σε όλο το μήκος. Μέσα στο Μεγάλο Πάπιγκο υπάρχει το κομμάτι με το καλντερίμι: πέτρα, όχι άσφαλτος, με κλίση. Με βροχή γλιστράει.

Είσαι μέσα σε εθνικό δρυμό. Ο Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου είναι από τα τελευταία καταφύγια της καφέ αρκούδας στην Ευρώπη, και στις ανοιχτές πλαγιές βόσκουν ζώα. Στα χωριά τα καλντερίμια είναι στενά και το πάρκινγκ περιορισμένο. Βενζινάδικο στη διαδρομή δεν υπάρχει: γέμισε στα Ιωάννινα ή στην Κόνιτσα.

Πού να σταματήσεις

Η γέφυρα του Βοϊδομάτη, πριν αρχίσει η ανάβαση. Είναι η πρώτη στάση όλων, και δίπλα της υπάρχει σημείο όπου κατεβαίνεις στο ποτάμι. Το νερό, θυμίζουμε, είναι στους 4 βαθμούς.

Οι Κολυμπήθρες, ανάμεσα στο Μεγάλο και στο Μικρό Πάπιγκο, λίγα μέτρα από τον δρόμο. Είναι φυσικές λεκάνες που έχει σκάψει στον ασβεστόλιθο το ρέμα του Ρογκοβού καθώς κατεβαίνει από την Τύμφη. Οι παλιοί έφραζαν τα ανοίγματα και τις έκαναν μικρές πισίνες. Μην τις χάσεις, δεν είναι μακριά.

Το καφενείο στο Μεγάλο Πάπιγκο, με θέα στα βουνά, είναι η κλασική στάση. Και το Μικρό Πάπιγκο, όπου τελειώνει η άσφαλτος: παρκάρεις, περπατάς τα καλντερίμια και βλέπεις την Αστράκα από κάτω.

Πώς θα πας

Από τα Ιωάννινα: παίρνεις τον δρόμο προς Κόνιτσα και λίγα χιλιόμετρα μετά το Καλπάκι στρίβεις δεξιά για Αρίστη. Το Πάπιγκο είναι περίπου 60 χιλιόμετρα από την πόλη. Τα Ζαγοροχώρια γενικά απέχουν από 30 ως 100 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα, ανάλογα με το χωριό.

Από τη Θεσσαλονίκη: Εγνατία Οδός μέχρι τα Ιωάννινα και από εκεί όπως παραπάνω.

Από την Αθήνα: 411 χιλιόμετρα ως τα Ιωάννινα μέσω Κορίνθου, Πάτρας, γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου και Άρτας, και άλλα 60 ως το Πάπιγκο. Κοιμήσου στα Ιωάννινα και άφησε το Πάπιγκο για την επόμενη μέρα. Ο δρόμος αξίζει να τον οδηγήσεις ξεκούραστος και με φως.